Het jaarlijks panelgesprek met betrekking tot een beter begrip van de actualiteit rond de financiële wereld en de wereld van verzekeringen was weken van tevoren gepland op donderdag 13 oktober jl. Bij toeval enkele dagen nadat de regering Dexia (België) moest nationaliseren als staatsbedrijf om zowel het bedrijf als haar klanten (de Belgische burgers) veilig te beschermen. Iedereen had zo zijn mening over het gebeuren. Niet alleen op het vlak van de beleidsopties, die het voormalige Dexia (al dan niet) genomen had, maar ook over de rol van de Gemeentelijke Holdingmaatschappij die uit gemeentebesturen bestaat, vertegenwoordigd door burgemeesters of schepenen van een gemeente.
De vraag of we afstevenen op een nieuwe crisis lag voor de hand, want ook in Europa was op dat ogenblik – en nu nog altijd niet – de financiële situatie van enkele lidstaten lang nog niet opgeklaard. Voldoende stof dus om enkele experts uit te nodigen en te luisteren naar hun commentaren en vooral naar hun adviezen. De vooraanstaande grootbanken bleken onbeschikbaar. Communicatiebeheer in het bedrijfsleven blijkt bij onweer – laat staan storm – nog steeds een moeilijk te nemen hindernis te zijn.
Op hetzelfde ogenblik maakt de Nationale Bank van België bekend dat – ondanks de crisis – de Belgische gezinnen nooit rijker waren dan vandaag. In het tweede kwartaal van 2011 is het netto financieel vermogen van de Belgen (dat is de som van alle spaargelden verminderd met de schulden) met 1,3 miljard euro toegenomen tot 736,1 miljard euro.
België staat op de zevende plaats in de rangschikking van de gemiddelde rijkdom per volwassene, volgens het Global Wealth Report van de Zwitserse bank Crédit Suisse. Met gemiddeld 200.000 euro per volwassene scoort ons land uitstekend en alleszins beter dan enkele landen die het imago van een grotere welvaart uitstralen zoals Italië (187.000 euro), Groot-Brittannië (186.000 euro) en Japan (180.000 euro) om er maar enkele te noemen. Kampioen blijkt evenwel Zwitserland te zijn, een land dat nergens toe behoort maar de netten ongeschonden kan houden. Met gemiddeld 390.600 euro per volwassene zijn de Zwitsers de rijkste burgers van het ogenblik.
Uit de gegevens van de Nationale Bank blijkt dat de Belgen dit jaar meer geld in obligaties stopten (+ 4,3 miljard) en termijnrekeningen (+ 4,3 miljard). Hoewel de opbrengst van spaarboekjes door de inflatie voorbijgestoken wordt, blijkt deze spaarformule toch nog erg gewild te zijn ondanks de vaststelling dat hoe langer hoe meer Belgen hun vermogen wensen uit te breiden via verzekeringsbeleggingen. In het tweede kwartaal 2011 vloeiden 1,5 miljard euro naar verzekeringsbeleggingen. Aandelen en beleggingsfondsen konden dan weer op minder belangstelling rekenen om begrijpelijke redenen.
Men kan niet verbergen dat er enige onrust en onzekerheid heerst bij de burger en de ondernemer. In nog geen jaar tijd zijn 49.416 Belgen van bank veranderd. Dat is bijna 30% meer tegenover een jaar geleden, volgens de cijfers van Febelfin, de Belgische federatie van de financiële sector. Er wordt wel aan toegevoegd dat niet zozeer de crisis dan wel de grotere bekendheid van de vereenvoudigde bankoverstapdienst de oorzaak zou zijn, dankzij Febelfin en Test-Aankoop die voor een soepeler, transparanter en kosteloos overstapbeleid gezorgd hebben sedert 1 november 2009.
Een beter ogenblik om een panelgesprek te houden met experts uit de sector van Finance & Insurance, was moeilijk denkbaar. Gaven gevolg aan onze oproep:
- Wim Aurousseau (Delta Lloyd Life)
- Hans De Schouwer (Accuro)
- Eric Jonkers (Life Plan)
- René Lecoque (Axis Life)
- Marc Verbraeken (Puilaetco Dewaay)
- Jan Verbrugge (SDM Corporate Finance Group)
- Kurt Verellen (BFO Family Office)
- Reginald Vossen (BAN Vlaanderen)
- Yves Willems (Optima Financial Planners)
De eerste vraag is in de regel een opwarming. Deze keer was dit niet anders. Of toch?
Moeten we ons zorgen maken over de waarde van ons geld?
De recente actualiteit zou een reden kunnen zijn om zowel burgers als bedrijven aan te sporen tot bezorgdheid in verband met het financiële beleid dat hen mogelijk opgedrongen wordt. Moeten wij ons zorgen maken over de waarde van ons geld?
René Lecoque: We moeten een onderscheid maken tussen bezorgdheid en voorzichtigheid. We mogen bezorgd zijn, vooral om te weten hoe we met de veranderingen in het financieel klimaat moeten omgaan. De inflatie duikt op, de rente is nog laag, voorzichtigheid is dus geboden. Daarom blijft het advies van toepassing dat beleggingen, spaarformules of een financiële planning moet aangepakt worden met zin voor spreiding van het risico. Momenteel blijft het geraadzaam om te investeren in het eigen bedrijf.
Eric Jonkers: Wij leerden vroeger: risicoloos beleggen die je met staatsaandelen. Dat is vandaag al niet meer zo zeker voor sommige landen. Voorzichtigheid blijft geboden want alles verandert razend snel. We hebben geen enkele garantie dat wat vandaag veilig is, morgen ook nog veilig zal zijn. Het probleem Dexia dat nu de actualiteit beheerst, is niet nieuw. Wij hebben klanten gewaarschuwd. Eind augustus zag je al verhoogde problemen.
Kurt Verellen: Onze maatschappij verandert. Alles wisselt. We moeten daar leren mee omgaan en de actualiteit op de voet volgen en daaruit ook de juiste conclusies trekken. De markt is teveel hefboom gaan denken, met visies op korte termijn. We moeten de lezers aanraden om meer te investeren in activa die ze begrijpen, kennen en “voelen”. Dat kan zijn: het eigen bedrijf en als je aandelen wil kopen van andere bedrijven, koop dan aandelen van bedrijven die je kent of vastgoedprojecten. Dat is de sleutel naar het succes.
Jan Verbrugge: Je moet doen waarin je gelooft. België is een typisch kmo-land. Ondernemers moeten gestimuleerd worden en zich met hun core business bezig houden en alles wat hen van deze core business afleidt moeten ze toevertrouwen aan vertrouwenspersonen die in een bepaald terrein expert zijn. We leven vandaag in een totaal andere wereld die de vorige generatie gekend heeft.
Kurt Verellen: Wij zijn de laatste decennia misgegroeid met de duidelijke boodschap dat we geen risico mochten nemen. Dat bestaat vandaag niet meer als ondernemer.
Marc Verbraeken: De evolutie van de financiële markten is geen Belgisch probleem maar een wereldprobleem. Dat is o.a. een gevolg van de enorme groei die de Westerse wereld gekend heeft na de Tweede Wereldoorlog en de globalisering die we vandaag kennen. We moeten onze begrotingen op orde stellen, we moeten leren leven met de gedachte dat we zullen moeten inleveren. Kijk naar landen zoals India, China of de Arabische landen die met zakken geld vanuit het Oosten bij ons komen investeren. We moeten een bocht nemen, ons meer focussen op duurzaam groeien. Bedrijven doen het goed in ons land er wij moeten er allemaal mee voor zorgen dat de financiële wereld overeind blijft.
Yves Willems: Wat mij opvalt, is dat veel mensen het gevoel hebben dat ze de crisis moeten ondergaan, dat ze er toch niets aan kunnen doen. Niets is echter minder waar. Meer dan ooit hebben ondernemers nood aan een allesomvattend persoonlijk financieel en fiscaal plan. Een plan om de fiscale druk op hun inkomen te verminderen, hun pensioen veilig te stellen, hun vermogen te beschermen en hun successie te regelen.
Wim Aurousseau: Als we de werkelijke reden van de crisis willen kennen, moeten we in de eerste plaats naar onszelf kijken. Sinds de jaren ’80, toen we de productie hebben overgebracht naar de lageloonlanden, hebben we minder aandacht gehad voor inflatie en bijlenen. De kmo’s worden meegesleurd. Daarom mijn advies: 1) het terugbetalen van de schulden zal de groei vertragen, er is geen plaats meer voor groei zonder toegevoegde waarde; Innovatie is de boodschap. 2) Alles is zeer volatiel, de rijkdom van vandaag is zeer relatief. Zorg er dus op tijd voor dat je alles veilig stelt.
Jan Verbrugge: Ondernemers hebben te weinig het verschil gemaakt.
Hans De Schouwer: Moeten we ons zorgen maken? Dit is alvast het einde van een tijdperk. Crisissen werden in het verleden bestreden door soepeler geldbeleid. Dit kan niet meer, de schuldenberg is te hoog en er zijn maar twee manieren om eruit te geraken: niet terugbetalen van een aantal schulden of creatie van inflatie. We moeten innovatief zijn en zorgen dat we niet meegetrokken worden met de vloedgolf. Hou er ook rekening mee dat de sociale orde nog altijd boven de monetaire orde staat.
Reginald Vossen: In hoeverre kan je informatie tot kennis maken. Kennis is de sleutel. Dat is ook te merken aan het principe van de Business Angels. Zij brengen niet alleen geld mee wanneer ze bereid zijn te investeren in een bedrijf, maar zij brengen vooral kennis mee. Consultants mogen vanuit de hen toegedichte kennis niet zorgen voor een vertrouwensbreuk.
René Lecoque: Europa wordt dezer dagen door angst geregeerd. Er is nu behoefte aan veel politieke moed om de juiste maatregelen te treffen.
Eric Jonkers: Griekenland is een internationaal probleem. De controle van de cijfers moet nu als eerste prioriteit gelden voor landen, naties of bedrijven. Dan pas maakt Europa op termijn nog een kans.
Kurt Verellen: We proberen alles “vlak” te maken. Dat is fout. We overbeschermen zaken. Als blijkt dat de kas leeg is, dan is ze leeg en moeten we goede mensen vinden die vanuit een duidelijke visie maatregelen treffen.
Jan Verbrugge: Wie over meerwaarde spreekt, moet ook over minderwaarde kunnen spreken.
Marc Verbraeken: Tot waar is de bescherming rationeel. Te vroeg met pensioen gaan is geen maatregel die rekening houdt met toekomstvisies. We moeten ervan uitgaan dat we tot 65 moeten werken zonder uitzondering en we moeten zeker paal en perk gaan stellen tegen de migratie die ons wurgt.
Hans De Schouwer: Wat bijvoorbeeld brugpensioen betreft, moeten we durven zeggen dat de overheid een systeem in ere tracht te houden dat geen toekomst heeft. Dit kan een kloof in de maatschappij tussen jong en oud betekenen. Zij die hiervan nog kunnen genieten en zij die er enkel voor zullen betalen.
Maken we een ontsporing van het bonussysteem mee?
Hebben de panelleden het gevoel dat de financiële instellingen iets geleerd hebben van de crisis 2008/2009? Is het nog verdedigbaar dat bedrijven die palliatieve zorgen toegediend krijgen, omvangrijke bonussen kunnen uitkeren aan hun topmedewerkers?
Eric Jonkers: Het probleem van de banken is niet van gisteren. Retailbanking is verlieslatend. Mensen zijn niet bereid om voor de dienstverlening te betalen. Banken zijn als een gevolg daarvan op zoek gegaan naar andere inkomsten: private banking, speculeren voor eigen rekening, ze hebben risico’s genomen. Daar komt men nu van terug. Retail zal duurder moeten worden.
Freddy Michiels: Een bonus staat voor een beloning. Kan men dan verantwoorden dat managers die het bedrijf waar ze verantwoordelijk voor zijn, slecht of riskant beheren, nog wel belonen?
Eric Jonkers: Bonussen zijn mogelijk te veel een automatisme geworden.
Yves Willems: We moeten vaststellen dat er sinds de crisis van 2008 geen enkele diepgaande maatregel is genomen om te vermijden dat een dergelijk rampscenario zich opnieuw zou voordoen. Akkoord, het toezicht op banken in België is herzien. Er zijn enkele lichte aanpassingen ingevoerd voor de variabele verloningen, de fameuze bonussen. De staat heeft ook meer bewegingsvrijheid gekregen om in te grijpen bij een dringende nationalisatie. Maar die maatregelen zijn ontoereikend, en wat belangrijker is: ze veranderen niets aan de essentie. Wat is er gedaan om een halt toe te roepen aan de risico's, de omvang en de complexiteit in het bankwezen? Terwijl dat precies is wat we moeten aanpakken, en wel meteen. Heel wat mensen reageren verontwaardigd op het feit dat topmensen de voorbije jaren forse vergoedingen en bonussen bleven krijgen, maar dat de belastingbetaler nu de rekening gepresenteerd krijgt. Het feit dat een aantal van die mensen nu ook zelf afzien van deze bonussen, toont duidelijk aan dat ze beseffen dat de publieke opinie dit niet accepteert.
Marc Verbraeken: Een bedrijf dat in een crisissituatie is terecht gekomen heeft een crisis manager nodig en dat houdt in dat de financiële waardering voor deze mensen er anders kan uitzien. Het is wel opmerkelijk dan ondertussen gebleken is dat kmo’s meer bezig zijn met hun langetermijnvisie dan sommige financiële instellingen.
Kurt Verellen: Een bonus moet een beloning zijn die je kan verantwoorden. Als daar een reële meerwaarde tegenover staat voor het bedrijf, moet dat aanvaardbaar zijn.
René Lecoque: Het moment is gekomen dat we alles wat beloning en verloning betreft anders gaan leren bekijken.
Hans De Schouwer: Geen enkel bonussysteem is perfect. Te vaak werden de bonussen gerelateerd aan slechte korte termijn parameters. Aantal transacties en winst voor de financiële onderneming primeerden op goed (risico)beheer voor de cliënt.
Kurt Verellen: Buitensporige bedragen als verloning zijn geen exclusieve van de bedrijfswereld. Heb je de bedragen die in het topvoetbal uitgekeerd worden al eens goed bekeken? Vaak worden uitzinnige bedragen neergeteld door clubs die in de financiële problemen zitten en daar kraait geen haan naar. De duizenden supporters die schande spreken over de bonussen aanvaarden zonder verpinken de buitensporige uitkeringen aan hun voetbalidolen. Ook hier zou men eens mogen nadenken en meer aandacht gaan schenken aan de opleiding van de eigen talenten bijvoorbeeld.
Wim Aurousseau: Er zijn andere middelen dan geld om mensen te belonen.
René Lecoque: Aan jobsatisfactie mag best wat meer aandacht besteed worden, dat zou meer aan de orde moeten komen.
Kurt Verellen: Wij passen ons bedrijfsmodel (BFO – nvdr) ook aan naar aanleiding van de crisis en elk bedrijf zou daar best aan meedoen. Wat vandaag het meest gewenst is, dat is zonder twijfel meer transparantie.
Een bank is geen partner maar een leverancier
De financiële crisis maakt het kmo’s moeilijker om kredieten te krijgen bij de banken. Het Europese Bureau voor Statistiek (Eurostat) heeft de cijfers van 2007 vergeleken met deze van 2010. In 2007 was 92,4% van alle kredietaanvragen door Belgische kmo’s bij banken succesvol. In 2010 was dit nog 83,1%. In Nederland, UK en Ierland ligt het percentage van geweigerde aanvragen boven de 20%. In Finland daarentegen zijn bijna alle aanvragen succesvol, slechts een weigering van 0,2%.
Europa zegt nu dat ze van de financiering van kmo’s een prioriteit wil maken. Kan dit?
Yves Willems: Eén van de cruciale elementen om te ondernemen, is de beschikbaarheid van financiële middelen om te kunnen blijven innoveren en investeren in de economie. Het bankkrediet is tot op vandaag voor de gemiddelde onderneming nog steeds de meest gebruikte vorm van externe financiering, maar uit verschillende bronnen blijkt dat de toegang tot bankkrediet inderdaad moeilijker is geworden als gevolg van de financiële crisis. Daarom is het belangrijk dat Europa snel het vertrouwen tussen de banken onderling herstelt om alzo de kredietverstrekking aan ondernemingen niet verder in het gedrang te brengen.
Reginald Vossen: Mensen moeten duidelijk verstaan dat een bank geen partner is maar een leverancier. Daarom: ga tijdig shoppen, ga tijdig op zoek naar wat de markt te bieden heeft. Het krijgen van krediet zal nog moeilijker worden nu men de banknormen nog wil verstrengen. Probeer ook meer aandacht te schenken aan innovatieve vormen van financiering.
Jan Verbrugge: De banken zitten in een keurslijf. Kredietdossiers beoordelen en opvolgen ziet er nu anders uit, dus een kredietaanvraag dient ook aangepast te worden aan huidige normen. De kmo’s hebben zich nog niet aangepast aan de veranderingen in onze maatschappij. Vroeger werd tot 90% gefinancierd in overnamedossiers, nu nog 50%. Het is veelbetekenend dat 70 tot 80% van de kmo’s geen business plan hebben, en dit in deze vernieuwde omgeving!.
Marc Verbraeken: Je moet niet alles bij één bankier of verzekeringsmaatschappij deponeren. Je moet voor spreiding zorgen. Vooraleer te beleggen moeten bedrijven eerst een analyse van het bedrijf laten maken zodat de bedrijfsleiding duidelijk weet waar het staat en waar men binnen vijf jaar wil staan. Zeker 8 van de 10 bedrijven weten dit niet. Alles ging jaren te goed. Nu moeten ze nadenken hoe ze “eruit” geraken. En deze problemen zijn meestal niet op te lossen op korte termijn. Men heeft meestal 3 tot 5 jaar nodig om veranderen door te voeren. Politiekers denken te veel aan wat ze moeten doen om herverkozen te worden in plaats van aan de algemene welvaart te denken. Maar kwaliteit zal altijd overleven. We moeiten allemaal meer samenwerken met elkaar.
Reginald Vossen: We moeten durven tegen de mensen zeggen dat ze risico’s nemen. Wij moeten de bedrijven een spiegel voorhouden en hen aanraden om kapitaal vrij te maken om te investeren in de eigen zaak.
Kurt Verellen: Alerte bedrijfsleiders moeten er bewust van zijn dat hun bedrijf een deel van hun familiaal patrimonium is. Jan Verbrugge zei daarnet dat 70% van de bedrijven geen bedrijfsplan heeft. Wel, wist u dat 95% van de families zelfs geen business plan hebben voor hun familiaal vermogens?
Hans De Schouwer: Als iets zeldzamer wordt, stijgt altijd de prijs. Schaarste maakt altijd duurder. Veel bedrijven moeten naar andere mogelijkheden van financiering uitkijken. Vele bedrijven hebben door het bestaan van de notionele intrest hun balansen kunnen versterken, wat op zich goed was om de crisis door te komen.
Bedrijven zijn goed verzekerd tegen brand maar zijn ze dat ook tegen bijvoorbeeld de gevolgschade?
Wat kunnen we onze lezers aanraden? Waar moeten zij meer aandacht aan schenken in het kader van hun financiële planning?
Wim Aurousseau: Bedrijfsleider, stel je zaken veilig, wees innovatief en breng meer naar je privé. De groepsverzekering is een uitstekend middel om de mensen persoonlijk beter te beschermen. Toch zou ik de kmo’s willen vragen van hun verzekering niet te eng te willen beoordelen. De meeste bedrijven zijn bijvoorbeeld goed verzekerd tegen brand, maar zijn ze ook verzekerd tegen de gevolgschade, de gevolgen die een brand meebrengt? Verder wil ik nog maar eens duidelijk stellen: bedrijven hebben experts nodig als raadgevers.
Jan Verbrugge: Bedrijven moeten doen waar ze zelf goed in zijn en de rest overlaten aan experts waarmee ze een vertrouwensrelatie kunnen aangaan. Splits ondernemerschap van uw privé. Durf advies vragen.
Eric Jonkers: De ratingbureaus hebben de laatste tijd een gigantische, slechte rol gespeeld. Zij zouden aan banden moeten gelegd worden. Vele overheden leven boven hun stand. Moet je dit doen op een ogenblik dat de economie al in wankel evenwicht verkeert? Bedrijven moeten voor de spiegel gaan staan, swotanalyses maken en uitkijken naar opportuniteiten. Wat gebeurt er wanneer één van de key-medewerkers verdwijnt? Ben je daar wel tegen verzekerd? Wat als een klant failliet gaat? Ben je daar tegen verzekerd? Ben ik niet te veel afhankelijk van één of twee klanten? Dat zijn aandachtspunten waar bedrijven zich meer mogen op focussen.
Hans De Schouwer: We moeten leren de tering naar de nering zetten. Er is behoefte aan meer innovatie en zeker ook aan meer politieke moed. Het loont niet om zieke bedrijven te beschermen met leningen. Je kan beter deze middelen voor innovatie aanwenden. De euro als sterke munt heeft rechten en plichten. Ik zie de eurozone in de huidige vorm niet overleven. Ik raad bedrijven aan om alleen verzekeringen te nemen voor risico’s die ze zelf niet aan kunnen.
Yves Willems: Veel ondernemers zijn goed bezig op professioneel vlak. Ze werken hard en verdienen goed. Ze hebben echter vaak te weinig oog voor hun persoonlijke financiën. Ze werken hard voor hun geld, maar laten datzelfde geld vaak te weinig voor hen werken. Wanneer mensen een huis bouwen, werken ze samen met een architect een plan uit. Wanneer het over hun eigen financiële toekomst gaat, over hun privévermogen, hebben ze meestal geen uitgesproken plan. Dat is niet meteen verstandig. Zeker nu er belangrijke uitdagingen op ons afkomen. Veel ondernemers hebben bijvoorbeeld een verzekering gewaarborgd inkomen om privé verder te kunnen wanneer ze ziek worden. Maar wat op zo’n moment met de vaste uitgaven in de vennootschap zoals autofinanciering, leningen van onroerende goederen, enz.? Ook deze moeten verder kunnen betaald worden en dat is helaas vandaag vaak niet het geval. Een omzetverzekering kan in zo’n gevallen soelaas brengen.
Kurt Verellen: Elke crisis is een uitdaging. Bedrijfsleiders moeten het risicobeheer en de risicoherkenning in kaart brengen, dat behoort tot wat men risk management noemt. Verzeker u tegen de risico’s die je niet in de hand hebt als ondernemer. We moeten allemaal teruggaan naar de kern van de zaak, hoofdzaken van bijzaken onderscheiden en ons omringen met transparante kennis.
Marc Verbraeken: Ik raad alle bedrijfsleiders aan: zorg voor een business plan, zowel voor je onderneming als voor je persoonlijke situatie. De rol van de manager is veranderd, hij moet nu ook meer people-manager zijn en sociale vaardigheden hebben om zijn team beter te laten functioneren. Tenslotte nog dit: leer uit de geschiedenis, alles is ooit al eens eerder voorgekomen. Vandaag komt de wereld naar ons en moeten we openstaan voor nieuwe uitdagingen waarmee we het verschil als manager kunnen maken.
René Lecoque: Ongebreidelde hebzucht en kortzichtigheid regeert de wereld. We moeten dringend afstappen van het korte termijn denken en opnieuw strategieën durven uitwerken op lange termijn. Zoniet dreigen we een ernstige hypotheek te leggen op de volgende generaties. Als bedrijfsleiders moeten we hier het voortouw nemen. Ondernemen moet terug meer waarden gedreven worden i.p.v. enkel geld gedreven. Als je de rest van de wereld niets gunt heb je ook geen kopers meer voor jouw product!
Zo heeft de lezer alweer een overvloed aan goede raad, gepast advies. Iedereen kan met de panelleden persoonlijk contact zoeken via hun e-mailadres, wanneer zij over een bepaald onderwerp meer wensen te vernemen. De conclusie is duidelijk: bescherm niet alleen zorgvuldig uw bedrijf maar ook uw persoonlijke financiële situatie. En laat u bijstaan door betrouwbare raadgevers, expert in de materie.
Foto’s: Wilfried Deferme
